Die optrede van die gek bied die konteks, maar die optrede van die Here bepaal die uitkoms!

Predikant: 
Ds HH van Alten
Gemeente: 
(onbekend)
Datum: 
2008-03-02
Teks: 
Psalms 34
Preek Inhoud: 

Psalm 34:9 en 12

Ds HH van Alten - Sondag 2 Maart 2008

Lees: 1 Samuel 21, Psalm 34
Teks: Psalm 34:9 en 12
Sing: Sien liturgie

Tema: die optrede
van die gek bied die konteks, maar die optrede van die Here bepaal die uitkoms!
En juis daarom:

  1. word ons opgeroep om op die
    Here te vertrou;
  2. word ons geleer om vanuit
    daardie vertroue te lewe

Broers en susters,
gemeente van Jesus Christus,

Nood en probleme,
moeites en sorge, onaangenaamhede en probleemsituasies – dit alles is nie
onbekend vir die gelowige nie. Uit eie ervaring kan ons daarvan getuig dat ons
erge probleme kan ondervind, moeites kan hê, soms selfs swaar moet ly. En in
navolging van die Skrifte praat ons ‘kerklike papiere’ op verskeie plekke
daaroor. Dink maar aan die doopsformulier waar ons geleer word dat die Vader
alle kwaad van ons wil afweer, of tot ons beswil beskik. Dus, daar is tye
wanneer die Here ons spaar van die kwaad, maar daar is ook ander tye wanneer Hy
toelaat dat dit ons tref. Uiteraard tot ons beswil, maar nogtans… Dink ook aan
die formulier vir die bevestiging van die huwelik waarin ons lees dat die
getroudes bekommernisse, moeites en verdriet nie sal vryspring nie, juis as
gevolg van die sonde wat daar nog in die wêreld is. En ‘n laaste voorbeeld: in
Sondag 16 leer die Kategismus my dat Christus se neerdaling na die hel my in my
swaarste aanvegtinge troos en verlos – my swaarste aanvegtinge; ja, die
aanvegtinge word soms baie hewig.

Ons sal dus almal
saamstem dat die gelowiges in hierdie lewe nog nie sondevry en probleemvry is
nie. Daarby hoef ons nie verder stil te staan nie… 

‘n Vraag waarby ons
egter wel sal moet stilstaan, is: hoe gaan ons om met die probleme
en moeites waarmee ons in ons lewens te make kry? Hoe hanteer ons
die nood en moeites in ons lewens? Hoe tree ons op in die probleemsituasies
waarin ons óf deur ons eie toedoen, óf deur die optrede van ander beland het? Is
my probleme slegs myne wat ek op my aangeleerde doen-dit-self manier probeer
oplos? Is ons as’t ware christelike MacGyvers wat vir elke netelige situasie ‘n
oplossing kan bewerk?

En nog ‘n ander vraag
wat hierby aansluit: wanneer die probleem opgelos word, en ons uit die moeites
kom, hoe reageer ons dan? Beroem ons onsself in ons eie vindingrykheid om uit
die probleme te kom? Is ons bly dat ons vry is, maar niks meer nie? Broers en
susters, Psalm 34 wil ons vandag lei en help met hierdie soort vrae.  

Tema: die optrede
van die gek bied die konteks, maar die optrede van die Here bepaal die uitkoms!
En juis daarom:

  1. word ons opgeroep om op die
    Here te vertrou;

  2. word ons geleer om vanuit
    daardie vertroue te lewe

1. Dawid
is die koning wat deur die Here gesalf is in die plek van Saul. Ja, dit moes in
die geheim gebeur, want Saul was op daardie stadium nog wel die amptelike koning.
Maar alhoewel Saul nog die amptelike koning was, lees ons in 1 Samuel 16:13 dat
die Gees van die Here van die dag van sy salwing af oor Dawid vaardig geword
het. Die Gees wat eers oor Saul vaardig was (1 Sam. 10:6 en 10), kom nou op die
gesalfde van die Here, Dawid. En dit blyk ook later by die oorlog teen die
Filistyne (1 Sam. 17): terwyl almal bang was vir die reus Goliat, is Dawid
bereid om teen hom te gaan veg in die krag van die Here. En hoewel
Goliat hierdie seun verag het wat met sy stokke na hom toe gekom het asof hy ‘n
hond is, het Dawid nogtans gegaan in die Naam van die Here van die leërskare –
en hy het gewen … in die geloof!

Saul voel ook sommer
dadelik aan dat iets verander het. Die Gees van die Here het van hom gewyk (1
Sam. 16:14) en het oor Dawid vaardig geword. Dit is vir Saul ‘n onaangename
gewaarwording. En as die vroue dan ook nog sing van Saul wat sy duisende
verslaan het, maar Dawid sy tienduisende, dan is dit vir Saul een te veel. Hy
voel woede en haat en vrees vir Dawid – alles tegelyk. En dan lees ons in 1
Samuel 18:9: “En van dié dag af en verder het Saul die oog op Dawid gehad.” Saul
het daarna gesoek om Dawid dood te maak, ‘n obsessie wat naderhand so sterk
geword, dat dit vir Dawid nie meer veilig in Jerusalem was nie. Hy moes vlug… 

Maar, gemeente, wanneer
Dawid so in die verdrukking kom, so opgejaag word, dan kom daar skielik krakies
in die geloofsmoed, wat tydens die geveg met Goliat so pragtig na vore gekom
het. Dan word dit skynbaar vir hom nodig om desperate stappe te neem om te
ontsnap en aan die lewe te bly.

Tydens sy vlug stop
Dawid eers by die priester Ahimeleg in Nob. Nob is die priesterstad naby
Jerusalem. Dawid soek dus hulp by God. En tog het hy op hierdie stadium alreeds
iets van sy vertroue verloor. Hy gaan nou nie meer so sterk oppad in die krag
van God nie; uit verskeie punte blyk dat hy sy krag in homself begin soek. Dawid
begin dinge organiseer. Eers jok hy vir die priester deur voor te gee asof hy op
een of ander hoogs geheime sending namens koning Saul is. Die priester, wat nie
van beter geweet het nie, gee vir Dawid van die toonbrode om van te eet –
terloops, dit is ‘n optrede waarna Jesus later in ‘n positiewe sin verwys. Maar
behalwe brood vra Dawid ook vir wapens. En ja, toevallig is die swaard van
Goliat nog daar, toegedraai in ‘n mantel. Die swaard van Goliat – hierdie swaard
was die tasbare bewys van God se mag vir dié wat op Hom vertrou. Want toe Dawid
in die krag van die Here teen hierdie swaard gaan veg het, kon dit niks uitrig
nie. Toe was Dawid sterk in die Here. Maar nou … nou hoor ons Dawid van hierdie
swaard sê: “Daar is nie nog so een nie, gee dit aan my.” So gaan Dawid oppad,
nie in die krag van die Here nie, maar met die swaard van Goliat. En dan vlug hy
– ironies genoeg – ook nog na Gat, die stad van … ja, die stad van Goliat.
Gemeente, hoe wanhopig moes Dawid nie gewees het nie om te vlug na hierdie stad
van die Filistyne, as’t ware die aartsvyande van die volk van die Here. Waar is
Dawid se geloof nou? 

Ons is egter nie die
enigstes met vrae oor Dawid se optrede nie. Die dienaars van Agis, koning van
Gat, beskou Dawid se aankoms by hulle ook as ‘n vreemde optrede. Ja, die
dienaars van Agis weet wie hy is, hulle noem hom selfs “die koning van die land”
(1 Sam. 21:11). En wanneer Dawid dít hoor, vrees hy tereg vir sy lewe, want
watter koning gaan toelaat dat ‘n vreemde, vyandige koning sommerso sy land
binnestap? Dawid besef hy is diep in die knyp, en hy sien net een uitkoms: hy
hou homself kranksinnig deur speeksel by sy baard te laat afloop en deur
prentjies op die deure van die stadspoort uit te krap.

Nou moet ons verstaan,
gemeente, dat die mense van daardie tyd doodsbenoud was vir kranksinniges –
hulle is beskou as mense waarin bose magte werksaam was. Almal in Gat is daarom
bang vir Dawid, ook koning Agis. Hy wil dit miskien nie wys nie, maar sy optrede
getuig daarvan. Hy laat Dawid uit vrees wegjaag: “Waarom bring julle hom na my
toe? Ek het geen gebrek aan gekke nie…” (1 Sam. 21:14-15). Ja, Dawid die gek,
die man wat met sy kleingelowige optrede vir ons die konteks skep van Psalm 34;
Dawid, wat soos ‘n mal mens uitkoms probeer bewerk het uit die nood waarin hy
homself gedompel het – hý gee vir ons die agtergrond van hierdie psalm. 

Maar, broers en susters,
voordat ons nou Dawid se optrede veroordeel, is dit tog goed om by onsself te
rade te gaan oor hoe óns in moeilike situasies optree. Wat doen óns wanneer die
nood druk, wanneer ons in die probleme beland? Is ons dan nie ook geneig om na
wanhoopsmiddele te gryp nie, hardloop ons dan nie ook soos mal mense rond op
soek na ‘n oplossing nie? Ons soek oral om ons heen na moontlikhede, maar opkyk
na bo…?

Miskien ken ons kinders
by die skool dit baie goed… Jy het iets verkeerd gedoen, en jy weet dat daar
probleme vir jou wag wanneer meneer of juffrou dit agterkom. Daarom soek jy na
enige middel om uit die nood te kom. Jy sal miskien jok, jy sal maak asof dit
omstandighede buite jou beheer was, jy sal selfs vir ‘n ander die skuld gee –
solank as wat jy maar net uit hierdie penarie kan kom. En, gemeente, dit wat vir
die kinders by die skool geld, geld ook vir elkeen van ons in ons daaglikse
lewens. Almal van ons beland soms in noodsituasies waaruit ons onsself met
ongeoorloofde middele probeer uitwerk. Miskien is jy finansieel in die knyp, en
gryp jy na enige kitsoplossing om jou daaruit te kry? Miskien het jy in jou
huwelik oortree, en probeer jy op alle moontlike maniere om dit toe te smeer?
Dalk is jy gevang toe jy een van die landswette oortree het, en ontduik jy sover
moontlik die gereg? Moontlik het dit uitgekom dat jy iets deurvertel het, wat
iemand in vertroue aan jou vertel het, en soek jy na verskonings hoekom dit
nodig was? Talle moontlike situasies doen homself hier aan ons voor, en talle
moontlike maniere om met hierdie noodsituasies om te gaan, skiet deur ons kop.
En wie weet, dalk werk dit ook nog… 

Ons weet in elk geval
dat Dawid se plan gewerk het. Die koning en inwoners van Gat wil so gou moontlik
van hierdie kranksinnige ontslae raak. Dawid ontvlug uit Gat, iets wat hy
waarskynlik nie verwag het nie. Wat is nou Dawid se reaksie op hierdie
ontvlugting? Sê hy: “Sjoe, nou het ek die Filistyne darem maar mooi om die bos
gelei”? Het hy selfvoldaan sy hande gevryf en gesê: “Dit het ek nou goed gedoen”?
Is dit hoe Dawid dink, broers en susters?

Nee, Dawid dink
heeltemal anders hieroor. En dit sien ons wanneer ons in Psalm 34 verder lees as
net die konteks. Dawid sê in verse 5 en 7: “Ek het die HERE gesoek, en Hy het my
geantwoord en my uit al my vrees gered… Hierdie ellendige het geroep, en die
HERE het gehoor, en Hy het hom uit al sy benoudhede verlos.” Ons kom agter dat,
terwyl Dawid daar in Gat soos ‘n kranksinnige loop en kwyl het, daar ‘n
noodkreet in sy hart was: “Here, help!” Miskien herken u dit van die tye wanneer
u in nood verkeer – koorsagtig soek ons dan na oplossings, na middele om uit die
situasie te kom, maar intussen skreeu dit in ons harte: “Here, help!” En wonder
bo wonder is hierdie gebed van Dawid verhoor. Dawid sien in sy ontkoming uit Gat
daarom ook nie sy eie slimheid nie, maar die goedheid van die Here! Dawid leer
sien dat agter sy selfgebakte plannetjie die Here aan die werk is! Dawid besef
dat sy optrede die konteks geskep het, maar dat die Here in sy genade die
uitkoms gebied het! 

En dan nooi hy almal
uit om saam met hom daarvan te geniet: “Maak die HERE saam met my groot, en laat
ons saam sy Naam verhef… Smaak en sien dat die HERE goed is.” Die Here is so
goed dat Hy selfs sy kinders wat hulleself in die probleme gestort het, en wat
daarna ook nog probeer om self daaruit te kom, dat Hy hulle op wonderbaarlike
wyse verlos. Dawid het leer sien hoe hy, toe hy in die nood gekom het, skielik
probeer het om self die oplossings te voorsien, dat hy in eie krag sy situasie
probeer hanteer het. En hoewel hy, menslik gesproke daarin geslaag het, bely
Dawid dat dit ten slotte tog die Here was wat die uitkoms gebied het, dat dit
die Engel van die HERE was wat rondom hom sy laer getrek het. Die Engel van die
Here, die Seun van God in sy Ou Testamentiese verskyning, Hy is die Een wat
Dawid uitgered het. En daarom maak dit skielik vir Dawid soveel sin om by Hom te
skuil, letterlik: in Hom te skuil, binne sy veilige laer te bly.
Dawid het geleer dat wie dit doen, nooit gebrek sal lei nie. Selfs die leeu, die
koning van die roofdiere, die mees selfonderhoudende van alle diere, moet soms
honger ly. Maar dié wat in die Here sy genoegsaamheid vind, sal nooit gebrek ly
nie. Ja, welgeluksalig is die man wat by Hom skuil! 

Welgeluksalig is die
‘man’ – gemeente, die woordjie ‘man’ wat hier gebruik word, dui baie spesifiek
op ‘n sterk jongman, ‘n jongman in die krag van sy lewe. Hierdie jongman is in
staat om baie dinge te doen, en hy sou ook graag baie dinge wou doen. Maar
hierdie sterk jongman word geluk gewens wanneer hy juis nie op sy eie krag
staatmaak nie, maar op die Here! Baie geluk aan die man wat só gróót geword het,
dat hy ‘n kind geword het. Dit is wat Dawid, nadat hy uit sy nood verlos is,
weer leer insien het.

Broers en susters, om
te groei in die geloof, en om te groei in jou vertroue op die Here, is die
totale teenoorgestelde van die gewone groei vanaf ‘n kind na ‘n volwassene, soos
wat ons dit ken. Ons kinders word groot, hulle leer selfstandig dink en doen, en
dan prys ons hulle en sê: “Mooi so, jy kan dit al self doen!” En dit is reg so –
in die gewone dinge van die lewe moet ons kinders selfstandig word. Maar wie
groot word in geloof en vertroue, hoor in Psalm 34: “Mooi so, jy doen dit nie
meer self nie!” In die geloof moet ons ons selfstandigheid verloor. Die groei in
die geloof is in presies die teenoorgestelde rigting as waaraan ons gewoond is –
nie van kind na selfstandige volwassene nie, maar juis andersom. En dit maak dit
vir ons vreemd, gemeente, dit maak dit vir ons ongewoon, dit maak dit vir ons
moeilik. Ons kan nie uit onsself tot daardie insig kom nie. God moet ons laat
groei in die geloof, die Heilige Gees moet ons laat toeneem in geloofsvertroue!
Ons moet geleer word om die paradoks van die geloofsvolwassenheid te aanvaar en
uit te leef. 

Hoe volwasse is jy? Kan
jy alles al self doen? Mooi so!

Maar hoe volwasse is jy
in die geloof? Het jy al afgeleer om alles self te doen? Het jy al afgeleer om
in die nood jou eie oplossings te versin? Mooi so: Welgeluksalig is die man wat
by die Here skuil!

Wanneer ons dit leer
doen het, dan leer ons wat dit is om op die Here te vertrou, om by Hom te skuil.
En dan gaan dit hier nie in die eerste plek oor die verskillende noodsituasies
waarin ons moontlik by die werk, by die skool, of in ons huwelike kan beland nie,
maar dan gaan dit veral oor die nood wat agter alle noodsituasies is – die nood
van my sonde. Daar lê die wortel van my begeerte om selfstandig te wees en die
probleme self op te los, daar lê wortel van my wil om kamtig volwasse te wees,
daar lê die wortel van al ons gekheid – en juis daar het ons ten diepste nodig
dat die Engel van die Here sy laer om ons heen trek, die laer van Jesus Christus
se verlossingsbloed waarin ek leer om weer kind te word en myself oor te gee.
Daar binne vind ons geborgenheid by die Here – Hy trek ‘n laer om ons heen, sy
engele bewaar ons voet sodat ons nie struikel nie, sy Vaderarms dra ons deur die
lewe. Wat sou ek vlees dan vrees?  

Kom proe hierdie
geborgenheid, broers en susters, klim maar op die skoot van jou Vader, en stel
jou vertroue in Hom. Word weer kind in die geloof – en dit geld in besonder vir
die volwassenes. Omdat ons in alles so selfstandig is, het ons soveel moeite
daarmee om in die geloof klein te wees. Die kindertjies is dikwels vir ons ‘n
voorbeeld. En Jesus gebruik ook hierdie voorbeeld van die kindertjies wanneer Hy
in Markus 10 sê: “elkeen wat die koninkryk van God nie soos ‘n kindjie ontvang
nie, sal daar nooit ingaan nie.” Kom ons laat staan ons gekheid, broers en
susters, en vertrou op God om in alle situasies uitkoms te bied.

Psalm 34 leer ons
vervolgens om ook vanuit daardie vertroue te lewe – dit is die tweede punte. 

2. Vanaf
vers 12 verander die toon van Psalm 34 heeltemal. Waar hierdie psalm in die
eerste gedeelte baie sterk ‘n danklied vir verlossing was, word dit vervolgens
baie meer ‘n onderwysende psalm. Ons hoor baie sterk die klank van die
wysheidsliteratuur. Luister maar net na vers 12 waar die onderwyser vir sy
leerlinge sê: “Kom, kinders, luister na my; ek wil julle die vrees van die HERE
leer.” Ja, Dawid het uit sy ervaring geleer, en nadat hy die Here vir die
verlossing gedank het, wil hy tog ook ‘n baie belangrike les aan sy volk, sy
mede-gelowiges, deurgee. Hy wil nie hê dat hulle dieselfde fout as hy sal maak
nie. 

Hy begin in vers 13 met
‘n vraag: “Wie is die man wat lus het in die lewe, wat dae liefhet om die goeie
te sien?” Dit is ‘n vraag na ware lewensvervulling, na ‘n egte betekenisvolle
lewe. Die antwoord op die vraag volg in ‘n aantal bevele: bewaar jou tong vir
wat verkeerd is, en jou lippe dat hulle nie bedrog spreek nie. Wyk af van wat
verkeerd is, en doen wat goed is; soek die vrede en jaag dit na” (verse 14-15).
Gemeente, dit is opmerklik om hierin ‘n refleksie te sien van juis dié dinge
waarin Dawid gefaal het in die geskiedenis waarna ons sopas gekyk het. Sy woorde
teenoor die priester in Nob was immers bedrieglike woorde, en sy uitspraak oor
die swaard van Goliat was ‘n verkeerde uitspraak, wat gespreek het van
kleingeloof. En verder was sy vlug na Gat en sy kranksinnige optrede daar nie
die goeie optrede wat die Here van hom verwag het nie. Ja, Dawid het sélf
probeer om oplossings te soek vir sy nood, en dit het hom in sy woorde en dade
noodwendig in stryd gebring met wat God van hom gevra het. En dit geld vir
elkeen wat self die oplossings wil aandra, wat sy eie uitkoms wil bewerk – dit
gaan altyd daartoe lei dat jy die waarheid sal moet verdraai, dat jy verkeerde
dinge sal moet doen. Die gek wat homself wil red gaan altyd in stryd kom met die
wil van God. Wie egter vrede met God wil hê, moet juis daarna streef om
gehoorsaam en getrou te wees aan die Here.  

En juis hiermee sukkel
ons, broers en susters. Om eenvoudig gehoorsaam en getrou te wees, is vir ons
dikwels nie goed genoeg nie. Want, redeneer ons, gehoorsaamheid los nog nie my
nood op nie; getrouheid help my nog nie uit my probleemsituasie uit nie. Nee,
gehoorsaamheid en getrouheid op sigself doen dit nie – heeltemal waar. Maar
gehoorsaamheid en getrouheid plaas ons wel in die regte verhouding met die Here.
Die gehoorsame en getroue kind is die regverdige waarvan vers 16 praat – die
regverdige op wie die Here sy oë rig, na wie se hulpgeroep hy luister, en wie hy
red uit al hulle benoudhede. Om die Here te vrees en te doen wat Hy van jou vra,
mag jou daarvan verseker dat Hy aan jou kant is.

Gehoorsaamheid aan en
vertroue op die Here is dus geen waarborg dat die lewe van die gelowige
probleemvry sal verloop nie. Inteendeel, in vers 20 hoor ons selfs dat die
teëspoede van die regverdige menigvuldig is. Maar die gelowige moet leer om
daardie menigvuldige teëspoede nie self te probeer oplos nie. Nee, die Hére red
die regverdige uit al sy teëspoede. Die Hére red al sy bene: nie een daarvan
word gebreek nie.  

Ons hoor hier in vers
21 ‘n verwysing na Johannes 19:36 waar daar van die Here Jesus gesê word dat Hy
alreeds dood was toe die soldate by Hom gekom het, en dat sy bene daarom nie
gebreek is nie. Ja, Hy was die Regverdige by uitstek, die sondelose Offerlam. En
daarom dat die Here Hom, as dié Regverdige, ook aangesien het, sy offer aanvaar
het. Dit is deur Hom dat daar uitkoms is uit ons diepste nood, die ellende van
ons sonde. Deur Hom verlos die Here die siel van sy knegte, en hoef hulle nie te
boet nie (vers 23). Daarteenoor roei die Here die gedagtenis van die
kwaaddoeners van die aarde af uit, Hy maak hulle dood, en hulle moet boet
wanneer hulle sy kinders gehaat het.

Gemeente, dít is die
duidelike swart-wit siening wat die Here oor die regverdiges en die
onregverdiges het. Die regverdiges mag lewe deur sy genade, die onregverdiges
sal vergaan. Al wat Hy van die regverdiges vra, is dat hulle Hom sal vrees, dat
hulle hul lewens aan Hom sal oorgee in volle vertroue, en dat hulle vanuit
daardie vertroue elke dag gaan lewe. En dit gee geweldige rus. Ons hoef nie
onrustig te soek na oplossings vir elke moeite nie; ons hoef nie rond te jaag,
opsoek na antwoorde vir elke noodsituasie nie. Nee, lewe voluit vir die Here in
woorde en dade, soek sy wil in alles – doen dit blindelings – en dan hoef jy jou
nie gek te hou in moeilike situasies nie. Want Hy verskaf die uitkoms, Hy red
ons om Christus ontwil.

Amen 

Liturgie (oggend)

Groet en afkondigings
Seën: Ons hulp is in die Naam van die Here wat hemel en aarde gemaak het.
Genade vir julle en vrede van Hom wat is en wat was en wat kom, en van die sewe
Geeste wat voor sy troon is, en van Jesus Christus, die getroue Getuie, die
eersgeborene uit die dode, en die Owerste oor die konings van die aarde. Amen.
Sing Ps. 124:1 en 2
Wetslesing en 1 Joh. 2:1-2
Sing Ps. 124:3 en 4
Gebed
Lees:  1 Samuel 21
      Psalm 34
Sing Ps. 56:1 en 2
Teks: Psalm 34:9 en 12
Preek
Amenlied Ps. 34:6, 8 en 9
Gebed
Kollekte
Slotsang Ps. 56:3 en 4
Seën: Die Here sal jou seën en jou behoed, die Here sal sy aangesig oor jou
laat skyn en jou genadig wees, die Here sal sy aangesig oor jou verhef en aan
jou sy vrede gee. Amen.
 

Liturgie: 

(kyk in preek)